Ẹ̀dà èdè Gẹ̀ẹ́sì ni wọ́n fi ṣe ìtumọ̀ ojúewé yìí, wọ́n sì ń ṣe àtúnyẹ̀wò rẹ̀ báyìí. Bí ohun kan kò bá ṣe kedere, ojúewé èdè Gẹ̀ẹ́sì ni ìtumọ̀ ojúewé náà. Ojú ìwé ní èdè Gẹ̀ẹ́sì
Ìròbìnújẹ́ Ọpọlọ àti Ìjìyà Orí Lẹ́yìn Ìjábá Ọkọ̀
Ìdáhùn ṣókí: Àfàìmọ̀ kó máà jẹ́ nígbà tí ọkọ̀ bá ń sáré ní iyara tó kéré gan-an ni ọpọlọ èèyàn á ti máa gbọ̀n. Kò pọn dandan kí orí rẹ kọ lu ohunkóhun. Ó yẹ kéèyàn lọ wo dókítà nítorí orí máa ń ro ó gan-an, ó máa ń dà bí ẹni pé ó ti di aláriwo, ó máa ń dà bí ẹni pé nǹkan ti sú u, kò lè rántí nǹkan dáadáa, ó sì máa ń tètè bínú.
Fún ẹni tí wọ́n fura sí pé ó fara pa ní orí ní Fort Worth, ilé ìwòsàn JPS Health Network tó wà ní ìpele àkọ́kọ́ ni ibi tó dára jù lọ fún àwọn tó bá fara pa. Pe 911 fún àmì èyíkéyìí tó bá fi hàn pé o ní ìṣòro kan.
Ǹjẹ́ jàǹbá kan tó ṣẹlẹ̀ ní iyara tó kéré lè fa ìsẹ̀lẹ̀ ọpọlọ?
Àfàìmọ̀ kó máà jẹ́ nígbà tí ọkọ̀ bá ń sáré ní iyara tó kéré gan-an ni ọpọlọ èèyàn á ti máa gbọ̀n. Ìrora ọpọlọ jẹ́ àìsàn tó máa ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí orí bá ṣí tàbí tí orí bá dúró lójijì. Nígbà tí wọ́n bá kọlu ẹnì kan ní ẹ̀yìn, orí rẹ̀ lè já bọ́ sí ẹ̀yìn, ó sì lè gba orí rẹ̀ kọjá, èyí sì lè mú kí ọpọlọ rẹ̀ níṣòro.
Àwọn ìwádìí kan tí wọ́n ṣe nípa àwọn èèyàn tí wọ́n fi àdàkọ wọn ṣe nínú àyẹ̀wò ìkọlù fi hàn pé ewu tó wà níbẹ̀ kéré gan-an. Tó bá jẹ́ pé ewu tó wà níbẹ̀ kéré, ìyẹn ò túmọ̀ sí pé kò sí ewu kankan. Àwọn afàwọ̀rajà ò lè sọ ohun tó ń ṣe wọ́n, àwọn èèyàn gidi sì yàtọ̀ síra nípa bí wọ́n ṣe tóbi tó, bí wọ́n ṣe ń gbé ara wọn àti bí wọ́n ṣe ń jókòó. Àwọn ìwádìí wọ̀nyẹn wà nínú ìwé ìròyìn wa ibi ìkówèésí ìwádìí.
Àwọn àmì ìsẹ̀lẹ̀ ọkàn lẹ́yìn jàǹbá ọkọ̀
Máa ṣọ́ra fún àwọn àmì wọ̀nyí láwọn ọjọ́ tó tẹ̀ lé ìjàǹbá, kódà bó ò bá tiẹ̀ kọ lu orí rẹ rí:
- Ìrora orí
- Ìrònú fà síra
- Ìrora tó máa ń jẹ́ kí ara rẹ máa gbọ̀n pẹ̀pẹ̀ tàbí tó máa ń jẹ́ kó máa ṣe ẹ́ bíi pé o kò lè rìn dáadáa
- Ìṣòro ìrántí
- Ìwà ìbínú tàbí ìyípadà nínú ìhùwàsí
- Ìyípadà nínú oorun
- Ìmọ̀lára fún ìmọ́lẹ̀
Pe 911 tàbí kó o lọ sí gbọ̀ngàn àkànṣe nígbà tí orí bá ń ro ó, tó ń dà á léraléra, tó ń dà á láàmú, tó ń sọ̀rọ̀ lódìlódì, tó ń tòògbé tàbí tó ń rẹ̀wẹ̀sì.
Àwọn àmì ìsẹ̀lẹ̀ lè wà fún ọ̀pọ̀ ọ̀sẹ̀ tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ
Àìsàn ọpọlọ tó "rẹ́gí" ṣì lè mú kí àwọn àmì náà máa bá a lọ fún àkókò gígùn.
nínú àwọn tí wọ́n ní ìfarapa ọpọlọ díẹ̀ láti inú ìjàm̀bá ọkọ̀ ṣì ní àmì àìsàn tí ó ju 3 lọ ní ọ̀sẹ̀ mẹ́fà lẹ́yìn náà.
Source: Hartvigsen et al., Arch Phys Med Rehabil 2014 →Bí orí rẹ ṣe wà ṣe pàtàkì.
Bó o ṣe sún mọ́ orí rẹ tó máa ń yí bí orí àti ọrùn rẹ ṣe máa ń le tó nígbà tó o bá kọlu ọkọ̀. Nínú àwọn àyẹ̀wò ìkọlù tí wọ́n ṣe pẹ̀lú àwọn èèyàn ní iyara díẹ̀, ipò ibi tí wọ́n gbé orí ẹni sí ni ọ̀kan lára àwọn ohun tó ṣe pàtàkì jù lọ (Siegmund et al.) . Máa fi ohun tó o fi ń dáàbò bo ara rẹ ṣe kó lè sún mọ́ ẹ̀yìn orí rẹ.
Àwọn tó bá fara pa lórí orí sábà máa ń fara pa lẹ́yìn tí wọ́n bá fara pa lórí ọrùn. Ka nípa àgbákò àti àwọn àmì tó máa ń fara hàn lẹ́yìn ìgbà tí wọ́n bá ti ní in, tàbí kó o padà sí gbogbo ọgbẹ́.
Àwọn àmì ewu: pe 911 tàbí kó o lọ sí gbọ̀ngàn àkànṣe nísinsìnyí
Àjọ tó ń rí sí àìsàn àti ìtọ́jú àrùn sọ pé àwọn àmì yìí lè fi hàn pé àìsàn tó ń ṣe ọpọlọ lè burú jáì (CDC, TBI signs and symptoms):
- Ìrora orí tó máa ń le sí i tí kì í sì í lọ
- Àìsàn tó máa ń mú kí ẹ̀dùn ọkàn dorí ẹni kodò tàbí tó máa ń mú kí ẹ̀dùn ọkàn dorí ẹni kodò
- Ọ̀rọ̀ sísọ máa ń dàrú, àìlera, àìmọye nǹkan ló máa ń ṣe ẹni tàbí kò ní lè ṣiṣẹ́ dáadáa
- Ìrora àìrọ̀rora tàbí kéèyàn má lè jí
- Ọmọ ojú kan tóbi ju òmíràn lọ
- Àìsàn tó máa ń múni ní ìdààmú ọkàn, ìdààmú ọkàn tàbí ìwà àìlálòpọ̀
- Ó lè má mọ nǹkan kan mọ́ fún ìgbà díẹ̀
Àwọn tó ń lo àwọn oògùn tí ń mú kí ẹ̀jẹ̀ dí dí àti àwọn àgbàlagbà tó ti lé lọ́mọ ọdún márùndínláàádọ́rin [65] gbọ́dọ̀ lọ ṣe àyẹ̀wò ara wọn lẹ́yìn tí wọ́n bá kọlu orí, kódà bí wọn ò bá tiẹ̀ ní àmì kankan. Fún àwọn tó fara pa gan-an ní ìlú Fort Worth, JPS Health Network ni ilé ìwòsàn àìsàn tó wà ní ìpínlẹ̀ Tarrant.
Ó ṣeé ṣe kó o ní ìsẹ̀lẹ̀ ọkàn láìsí pé o lu orí rẹ
Ìrora ọpọlọ jẹ́ ìfarapa ọpọlọ tó jẹ́ àbájáde ìkọlù, ìlù tàbí ìmìtìtì tó máa ń mú kí orí tètè máa lọ síta tàbí sẹ́yìn (CDC) . Nígbà tí jàǹbá bá ṣẹlẹ̀, dídákẹ́ dúró lójijì nìkan ló lè ṣe èyí. Àwọn àpò afẹ́fẹ́, àwọn fèrèsé ìhà àti àwọn ìtìlẹyìn orí jẹ́ ibi tí wọ́n sábà máa ń ti máa ń pàdé àwọn èèyàn. Àfàìmọ̀ kó máà jẹ́ pé ńṣe ni wọ́n á kọ lu ojú fèrèsé tàbí òpó náà.
Àwọn àmì náà lè má tètè fara hàn títí di ọ̀pọ̀ wákàtí tàbí ọ̀pọ̀ ọjọ́ lẹ́yìn náà, torí náà, ṣọ́ra fún wọn kódà bó bá tiẹ̀ jẹ́ pé ara rẹ ṣì le nígbà tó o wà níbẹ̀.
Àwọn àmì tó sábà máa ń wáyé láwọn ọjọ́ tó tẹ̀ lé e
| Oríṣi | Ohun táwọn èèyàn máa ń kíyè sí |
|---|---|
| Àwọn ohun èlò ara | Ìrora orí, àárẹ̀ ọkàn, ìdààmú ọkàn, ìfohùnṣọ̀kan sí ìmọ́lẹ̀ tàbí ariwo, ìríra dídì |
| Ríronú | Ìrora ọkàn, dídákẹ́jẹ́ẹ́, gbígbàgbé nǹkan, ìṣòro dídánilójú níbi iṣẹ́ tàbí níléèwé |
| Àròdùn ọkàn | Ó máa ń bínú sódì, ó máa ń ṣàníyàn, ó máa ń banú jẹ́, ó sì máa ń ní ìdààmú ọkàn ju ti tẹ́lẹ̀ lọ |
| Máa sùn | Ó máa ń sùn ju bó ṣe yẹ lọ tàbí ó máa ń sùn díẹ̀ ju bó ṣe yẹ lọ, ó máa ń ṣòro fún un láti sùn |
Ohun tó sábà máa ń ranni lọ́wọ́
Ọ̀pọ̀ jù lọ àwọn tó bá ní ìsẹ̀lẹ̀ ọkàn tí kì í ṣe kékeré ló máa ń rí ara tù lẹ́yìn ọ̀sẹ̀ mélòó kan. Ìtọ́ni CDC fún àwọn olùpèsè ìtọ́jú ìlera dámọ̀ràn àkókò kúkúrú fún ìsinmi díẹ̀, lẹ́yìn náà kí wọ́n máa padà sídìí ìgbòkègbodò wọn ní ṣísẹ̀-n-tẹ̀lé bí àwọn àmì náà bá ti gbà wọ́n láyè, dípò kí wọ́n máa sinmi lórí bẹ́ẹ̀dì fún àkókò gígùn (CDC clinical guidance) . Má ṣe máa wo àwọn nǹkan tó ń mú kí àìsàn náà le sí i. Má ṣe mu ọtí líle. Má ṣe wakọ̀ kó tó di pé oníṣègùn tó ń tọ́jú rẹ fún ọ ní ìtọ́jú náà sọ pé o kò gbọ́dọ̀ wakọ̀, nítorí pé ó lè pẹ́ díẹ̀ kí o tó ṣe é. Bí àwọn àmì náà bá ń bá a lọ fún ọ̀pọ̀ ọ̀sẹ̀, béèrè nípa ilé ìwòsàn tó ń tọ́jú àwọn tó ní ìroragógó, ìtọ́jú tó máa ń mú kí ìrọ̀rí máa yọjú, tàbí ìwádìí nípa ọpọlọ.
Àwọn àkọsílẹ̀ tó ṣe pàtàkì fún ẹjọ́ kan ní ìlú Fort Worth
- Sọ fún òṣìṣẹ́ náà àti ilé ìwòsàn àkànṣe Ó ṣeé ṣe kó jẹ́ pé ńṣe lo kọ lu orí rẹ tàbí kó o rò pé ara rẹ ti di ahẹrẹpẹ, èyí sì wà nínú àkọsílẹ̀ jàǹbá náà àti àkọsílẹ̀ ìṣègùn àkọ́kọ́.
- Béèrè àyẹ̀wò kan tó wà lákọọ́lẹ̀, irú bí "ìbànújẹ́ ọpọlọ" tàbí "ìrora ọkàn lẹ́yìn ìbànújẹ́ ọpọlọ", kì í kàn-án ṣe "ìrora orí".
- Máa ṣe àyẹ̀wò àwọn àmì tó ń hàn lójúmọ́: orí máa ń ro ẹ, o kì í lọ síbi iṣẹ́, o kì í lọ síléèwé, o sì máa ń ṣe àwọn iṣẹ́ míì tí o kò lè parí.
- Béèrè lọ́wọ́ àwọn mọ̀lẹ́bí rẹ tàbí àwọn òṣìṣẹ́ ẹlẹgbẹ́ rẹ láti kíyè sí àwọn ìyípadà tí wọ́n ń rí. Àwọn èèyàn sábà máa ń rí i pé ọpọlọ wọn ti bà jẹ́.
Ní ìpínlẹ̀ Texas, a lè fi ẹ̀rí hàn pé owó ìtọ́jú ìṣègùn wà nídìí ìwé ẹ̀rí tí oníṣègùn náà kọ. Civ. Prac. & Rem. Code §18.001, nítorí náà, pa gbogbo owó náà mọ́. Ni agbegbe, awọn ijamba 2,679 ni Fort Worth ni ọdun 2021–2025 fa ikunsinu ti o fura si ipalara nla (Iṣayẹwo atilẹba ti awọn ijabọ ijamba TxDOT CRIS, 2021–2025, awọn ijamba nibiti aaye ilu CRIS wa ni Fort Worth).
Àwọn Ìbéèrè Tí Àwọn Èèyàn Máa Ń Béèrè
Ìgbà wo lẹni tó bá ní àárẹ̀ ọkàn máa ń rí àmì pé ó ní àárẹ̀ ọkàn?
Àwọn kan máa ń fara hàn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, àmọ́ àwọn míì máa ń fara hàn ní wákàtí mélòó kan tàbí ọjọ́ mélòó kan lẹ́yìn náà. Máa ṣọ́ra fún ìroragógó, ìdààmú ọkàn, ìyípadà nínú oorun àti ìṣòro ríronú fún ọjọ́ bíi mélòó kan.
Ǹjẹ́ mo nílò àyẹ̀wò CT fún ìsẹ̀lẹ̀?
Kì í ṣe gbogbo ìgbà. Àbùkù ọkàn kì í sábà fara hàn nígbà tí wọ́n bá ṣe àyẹ̀wò CT. Àwọn dókítà máa ń pàṣẹ fún ẹnì kan pé kó máà rí ẹ̀jẹ̀ jáde nígbà tí àwọn àmì ewu, ọjọ́ ogbó, àwọn oògùn tí ń mú kí ẹ̀jẹ̀ dín kù tàbí àwọn nǹkan míì bá wà.
Ǹjẹ́ mo lè wakọ̀ lẹ́yìn tí mo bá ní ìsẹ̀lẹ̀ ọpọlọ?
Dúró títí dìgbà tí olùpèsè kan á fi gbà ẹ́ láyè. Bí ọpọlọ rẹ bá sán, ó lè mú kó o tètè ṣàtúnṣe, ó sì lè mú kó o ní ìdààmú ọkàn tàbí kó o má lè ríran dáadáa.
Ǹjẹ́ mo lè ní ìsẹ̀lẹ̀ ọpọlọ tí orí mi kò bá kọ lu ohunkóhun?
Bẹ́ẹ̀ ni. Àjọ Tó Ń Rí sí Àrùn àti Ìṣòro Kíkọ́ni sọ pé, bí ẹnì kan bá fi ọwọ́ kan mú orí rẹ̀, tó sì ń fi ìkánjú gbé e lọ síta tàbí síta, ó lè mú kí ọpọlọ rẹ̀ gbọ̀n.
Ṣé ara rẹ ti ń ro ó lẹ́yìn tó o bá kọlu ọkọ̀? Wá àyẹ̀wò lọ́fẹ̀ẹ́
Béèrè ìjíròrò lọ́fẹ̀ẹ́ lọ́dọ̀ oníṣègùn tó ṣeé fọkàn tán ní àdúgbò rẹ tó ń pèsè ìtọ́jú nípa jàǹbá nínú tàbí nítòsí ìlú Fort Worth. Ó máa ń gba nǹkan bí ìṣẹ́jú kan, kò sì sí ìnáwó tàbí ìforígbárí kankan.